ملخ سمی

Poisonous Grasshopper

پرورش جوجه‌های چند روزه از جمله سرگرمی‌های ما کودکان دهۀ پنجاه و شصت خورشیدی بود. چرانیدن، تهیۀ خوراک و شکار کخ‌ها هم یک جنبۀ جوجه‌پروری بود و هنگامی که جوجه‌ها بزرگتر می‌شدند، چه چیزی خوشمزه‌تر از یک ملخ زنده می‌توانست باشد؟! که البته برخی از انواع آنها نیز سمی و کشنده بودند!

کودکان روزگار ما ملخ‌هایی با رنگ‌های تیره و خاکستری رنگ را سمی می‌پنداشتند. نمی‌دانم چنین باوری درست یا خیر و آیا با باورهای مبتنی بر سمی بودن الاکلنگ‌ها ارتباطی دارد یا نه. پژوهش و اعلام نظر قطعی را بر دوش پژوهشگران می‌گذارم. الغرض، تقریباً دو ماه پیش که از یک برنامه همیشگی کوهنوردی‌ام بازمی‌گشتم، یک ملخ سمی از جلوی پایم پرید تا مبادا زیر گام‌هایم له شود. به یاد نام ایشان افتادم و اینکه اگر آنها سمی باشند، پس ما هم قاتل بوده‌ایم!

دیگر ویژگی ملخ‌های سمی توس‌آنجلس این است که جثۀ نسبتاً درشتی داشته و از توانایی پرش یا پرواز خوبی برخوردار نیستند.

کخ‌شناس کوهنورد: از مسجد جاغرق تا قلۀ فلسکه

Mountaineer Entomologist: From Jaghargh Mosque to Feleskeh Mount

نخستین سال‌های پا گذاشتن به دانشگاه برای من همزمان است با انجام کوهنوردی جدی؛ راستش را بخواهید، نمی‌توانم نام حرفه‌ای را بر آن بگذارم؛ چون ابزار ورزشی و سفرهای حرفه‌ای انفرادی نداشته‌ام ولی البته قله‌های فراوانی را هم در نوردیده‌ام!

الغرض، از چندی پیش تصمیم گرفته بودم که یک روز مرخصی استحقاقی‌ام را در منطقۀ زیبای جاغرق سپری بنمایم. نخست، در باشگاه بیتاک خویش که نام کوهنوردی دلاوران بر آن نهاده‌ام فراخوانی زده و دوستان مجازی را طبق وعده‌های پیشین ایشان دعوت کردم تا آنجا که می‌توانیم در امتداد دره و رودخانۀ جاغرق پیش رفته و پس از صرف ناهار برگردیم؛ ولی کسی ندایم را پاسخ نگفت! این گونه بود که کوله‌پشتی‌ام را برداشته و به تنهایی راه افتادم. اکنون می‌خواهم چکیده‌ای از این برنامه را همراه با چند عکس و اندکی اطلاعات فنی پیشکش دوستان نمایم. امیدوارم گزارش سودمندی برای کوهنوردان و طبیعت‌دوستان باشد.

روستای جاغرق از توابع شهرستان طرقبه شاندیز می‌باشد که برای رسیدن به آن می‌توان از خودروی شخصی یا اتوبوس‌های عمومی استفاده کرد. ایستگاه آغازین این اتوبوس‌ها در پایانۀ وکیل‌آباد قرار داشته و پایان مسیرشان نیز به مسجد روستای جاغرق ختم می‌گردد. من ساعت حدود هفت و سی دقیقه بامداد پنجشنبه هفدهم تیر ماه 1395 خورشیدی بود که از اتوبوس پیاده شده و برنامه‌ام را شروع کردم. یک گوشی Nokia N86 هم به عنوان دستگاه مکان‌یاب (GPS) همراه داشتم که ارتفاع مسجد را 1407 (13±) متر بالاتر از سطح دریا نشان می‌داد.

چند کیلومتر از مسیر در کنار رودخانه به صورت آسفالت و سپس خاکی است که با خودروی شخصی می‌توان به راحتی آن را پیمود و در نهایت، به راه مال‌رویی منتهی می‌شود که باید با پای پیاده یا الاغ و از درون باغ‌های خصوصی مردم و رودخانه از آن گذشت. در طول راه کاری نداشتم جز اینکه مناظر سرسبز اطراف را تماشا کرده و از برخی جلوه‌های ویژه عکس بگیرم. تصاویر زیر رویش گستردۀ یک قارچ روی تنۀ خشکیدۀ درختی در حاشیه رودخانه و پیش از رسیدن به روستای کُرْدِیْنِه (Kordeineh) را نشان می‌دهد.

تقریباً پس از طی مسافت شش کیلومتر در کنارۀ رودخانه به کردینه رسیدم. افرادی که نخواهند این مسیر را با پای پیاده بپیمایند، می‌توانند از خودروی شخصی و جادۀ روستای دِهْبار (Dehbar) استفاده نمایند. از این محل تا سرچشمۀ رودخانۀ جاغرق که در منطقۀ نُوکُمْبُل (Nokombol) قرار دارد راه خاکی برای خودروهای شخصی هموار است. پس از طی چند کیلومتر دیگر به چشمه قُلْقُلی (Gholgholi) که در سمت چپ جاده و رودخانه است، رسیدم. آب چشمه از دل سنگ‌های یک تپۀ بلند می‌جوشد. این آب گوارا در فاصلۀ نه کیلومتر و سیسد متری از مسجد جاغرق قرار دارد که در ساعت نه و نیم بامداد به آن دست یافتم.

ساعتی دیگر راه پیمودم تا به یک توربین آبی دوستدار محیط زیست رسیدم.

ده دقیقه هم پیاده‌روی کردم تا به موتور پمپاژ آبی برخوردم که از سوخت‌های فسیلی انرژی خویش را تأمین می‌نمود.

در ساعت یازده و ربع نه تنها به انتهای درۀ جاغرق رسیده بودم، بلکه درۀ سمت راست آن را نیز پیموده و به یک اولنگ مینیاتوری برخوردم.

و همچنان مسیرم را ادامه دادم، در حالی که دقیقاً نمی‌دانستم به کدامین قله خواهم رسید. هدف اولیه‌ام صعود به یال کوه‌های روبرویم بود. آثار رفت و آمد گردشگران در دامنه‌های این سرزمین کمتر بود و طبیعتاً زیبایی‌های خدادادی بیشتری می‌دیدم. بوته‌های بزرگ، توپی شکل و پر گل گَوَن یکی از جاذبه‌های آنجاست.

چشم‌انداز زیر به اندازه‌ای برایم لذت‌بخش بود که آن را به عنوان نمایۀ باشگاه بیتاک و گروه تلگرامی مربوطه (باشگاه کوهنوردی دلاوران) برگزیدم.

بالاتر که رفتم آشیان کوچک پرنده‌ای ناگهان جلوی پایم سبز شد!

و شادی‌بخش اینکه دو تخم کوچک در آنجا گذاشته شده بودند!!

این منظره اوج امنیت و آسایش یک پرنده را برایم تداعی می‌کرد.

وقتی به بالای یال رسیدم، در فاصلۀ چند صد متری خویش یک گروه کوهنورد حرفه‌ای را دیدم. بنابراین، برای فتح قله و آگاهی از نام دقیقش گام‌هایم را سریع‌تر کردم. در این ناحیه بادهایی می‌وزید که گرمای تابستان را از یاد آدمی می‌برد و البته زیبایی‌های طبیعت هم همچنان برقرار بوده و از آنها غافل نشدم. پرواز سنگین زنبورهای گرده‌افشان روی انبوه گل‌های گون مرا به یاد شوند نامگذاری واژۀ بیتاک (Bee + Talk) انداخت!

یعنی می‌توانستی وزوز یا نجوای زنبورها را بشنوی و این صحنه همان بیتاک طبیعی (Natural BeeTalk) خواهد بود!

سرانجام، در ساعت دوازده و سی پنج دقیقه به قله و گروه کوهنوردان رسیدم.

فهمیدم که فِلِسْکِه (Feleskeh) نام دقیق قله است و آنها در ساعت شش بامداد از منطقۀ دَرّود نیشابور بدین سو رهسپار گشته‌اند.

فاصلۀ چشمه قلقلی تا قله تقریباً هفت کیلومتر و سیسد متر است که من آن را در زمان سه ساعت پیمودم. البته، دستگاه زمان لازم برای پیمایش این مسیر را دو ساعت برآورد می‌کند ولی خبر ندارد که کوهستان است و گام برداشتن دشوار!

یعنی به طور کلی فاصلۀ تقریبی هجده کیلومتر و سیسد متری مسجد جاغرق تا قلۀ فلسکه را در مدت پنج ساعت طی کردم که تقریباً منطبق با پیش‌بینی مکان‌نما بود. دوباره به جمع کوهنوردان بازگشته و پس از گرفتن عکس یادگاری، سنگ‌چین دیگری را برای صرف ناهار و خلوت خویش برگزیدم.

ایشان چند دقیقه بعد خداحافظی کردند و رفتند. من نیز حدود چهل دقیقه به اندازه‌گیری ارتفاع قله و خوردن نان و پنیر و خامه عسلی پرداختم. دستگاه ارتفاع قلۀ فلسکه را 3062 (20±) متر نشان می‌دهد و البته ارقامی مثل 3061 و 3081 را هم در یک جستجوی سادۀ اینترنتی می‌توان یافت و همان طور که چندین مرتبه تکرار کردم، فاصله و زمان‌های پیمودن مسیر تقریبی هستند؛ چون پس از اجرای برنامه- و نه در حین انجام آن- محاسبات را انجام داده‌ام.

زیبایی‌های این سرزمین باز هم در هنگام بازگشت چشم‌نواز بودند. من با یک گل ماهور (Mullein)، خرگوشک یا دُمِ گاو (Verbascum sp.) که قامتی بلندتر از خودم داشت، سلفی گرفتم؛

آب بسیار سرد و گوارای اولنگ مینیاتوری را نوشیده و سه بطری از آن را به عنوان ره‌آورد سفرم برداشتم؛ با میوه‌های گیلاس و آلبالو که در کنارۀ راه به میهمانان لبخند می‌زدند، از خودم پذیرایی کردم و سرانجام در ساعت شش عصر به مسجد جاغرق بازگشته و سفرم را پایان دادم.

برای پروانه‌ها

For Butterflies

چندی پیش، یکشنبه دوازدهم اردیبهشت ماه هزار و سیسد و نود و پنج خورشیدی، بود که از یک کوهنوردی شادی‌آفرین بازمی‌گشتم. چشمم به پروانه‌هایی افتاد که آزادانه در میان گل، گیاه و سنگ‌های کوهستان پرواز می‌کردند. یکی از آنان روی سنگ بزرگی نشست و من از فراز سرش گذشتم. او نگریخت و تعجب کردم!

لحظه‌ی درنگ کرده و بازگشتم تا عکسی برای یادگاری بگیرم، اما این بار ترسید و بال‌هایش را جمع کرد تا کمتر دیده شود.

او واقعاً می‌ترسید. اگرچه همرنگی طرح پشت بال‌ها و نشستنگاهش بسیار زیبا بود ولی می‌شد لرز را هم در اندام و رفتارش دید!

به آرامی پشت سرش نشستم تا اعتماد رفته‌اش بازگردد و اتفاقاً چه زود اطمینان کرد و کم‌کم بال‌هایش را گشود.

جرأت یافته و اندکی نزدیک‌تر شدم.

او نترسید و من جلو رفتم.

باز هم جلوتر

و سرانجام به نزدیک‌ترین فاصلۀ مناسب برای عکسبرداری دست یافتم. از این زاویه که نگاهش می‌کردم، با آسودگی زیبایی‌هایش را نشانم می‌داد.

از یکدیگر جدا شدیم و در طول مسیر بازگشت به آنچه دیدم و معنای نام پروانه می‌اندیشیدم. شاید واژۀ پروانه اینطور پدید آمده است:

پروا + نه = بدون پروا یا نترس   که صفت است

شاید اینگونه:

پر + وا + نه = پَرَت را باز بگذار   که یک جملۀ کوتاه امریست!

من به ریشۀ ادبی واژۀ پروانه یا نام دانشیک این گونه کاری ندارم ولی باورمندم که هر پروانه‌ای اگر نترسد و فرصت ابراز وجود و زیبایی‌های خویش را داشته باشد، جهان زیباتری خواهیم داشت. و همچنین، فرقی ندارد که کلاً آنها را در ردۀ بندپایان بگنجانیم

یا انسان بنامیم!

دیوارهای مهربانی

Walls of Kindness

بامداد روز دوشنبه، دوم فروردین ماه هزار و سیسد و نود و پنج خورشیدی، بود که بر آن شدم تا یک تهران‌گردی ویژه را انجام دهم. به بیان بهتر، برای گذران وقت از ترمینال جنوب تا میدان ونک را با پای پیاده و از مسیر خیابان‌های شهید عباسی، رجایی، شوش و ولیعصر پیمودم.

در همان آغاز راه که از پایانه بیرون آمدم، با یک دیوار مهربانی روبرو شده و وجود یک سطل زباله در کنار و چرت زدن یک معتاد در برابر و تهی بودنش از هر گونه مهربانی سوژه‌ای برای عکاسی بنده شد.

دومین دیوار بسیار آراسته‌تر بوده و مهربانی با احترام کامل یک جفت کفش مردانه را به نیازمندان بخشیده بود.

دیوار سوم حرفی برای گفتن نداشت؛ جز آنکه انبوهی از پوشاک را روبرویش تلنبار کرده بودند. شاید نیازمندان به هنگام جستجوی نیاز خویش آراستگی آنها را برهم زده بودند؛ چه بسا بخشندگان به شیوۀ بخشش خود اهمیت نداده‌اند؛ یا اینکه باد گناهکار بود و ... .

چهارمین دیوار همرنگ نمونۀ پیشین و دارای چند پوشاک بچگانه بود.

آفرینندۀ دیوارهای پنجم و چهارم یکسان و وضعیتشان مشابه بود.

ششمین دیوار که در انتها و بلندترین مسیر تهران‌گردی‌ام و به نوعی مرفه‌ترین بخش آن قرار داشت، تقریباً شبیه سومین عکس و فاقد یک آراستگی چشم‌نواز بود. انگار که جایابی و طراحی این دیوارها هم به خوبی انجام نشده بود.

شاید این دیوارها به مهربانی بیشتری نیاز داشته باشند.

شاید مهربانان بایستی مهربان‌تر باشند.

شاید نیازمندان باید به شیوۀ بهتری با دیوارهای مهربانی برخورد کنند.

شاید پدیدۀ دیوار مهربانی به فرهنگ‌سازی بیشتری نیاز دارد.

و سرانجام به نظرم رسید که شاید عکسبرداری همزمان و توصیف شش دیوار مهربانی برای پژوهشگران اجتماعی یا تهران‌شناسان سودمند باشد. بنابراین، آن را در قالب یک نوشتار (Post) انتشار می‌دهم تا غبار از وب‌نوشت کخ‌شناسی فرهنگی نیز روبیده شود.